Unicorn Private Research
EN

Thuật ngữ thị trường tư nhân và đầu tư tiền IPO

Kỳ lân (unicorn)
Công ty chưa niêm yết có định giá vượt 1 tỷ đô la.
Decacorn
Công ty chưa niêm yết có định giá vượt 10 tỷ đô la.
Hectocorn
Công ty chưa niêm yết có định giá vượt 100 tỷ đô la.
Tiền IPO (pre-IPO)
Giai đoạn trước khi cổ phần của công ty lên sàn chứng khoán.
IPO (chào bán công khai lần đầu)
Lần đầu tiên công ty bán cổ phần cho công chúng qua sàn chứng khoán.
Giao dịch thứ cấp
Người bán không phải công ty mà là cổ đông hiện hữu, ví dụ nhân viên hay nhà đầu tư vào sớm, bán số cổ phần họ đang có. Không có cổ phần mới nào được phát hành.
Vòng sơ cấp
Vòng gọi vốn trong đó công ty phát hành cổ phần mới và tiền chảy thẳng vào công ty.
Chào mua (tender offer)
Đợt mua gom cổ phần của nhân viên và cổ đông ban đầu theo cùng một điều kiện. Thường do chính công ty đứng ra tổ chức.
SPV (phương tiện mục đích đặc biệt)
Pháp nhân lập ra chỉ để nắm giữ một khoản đầu tư. Thường gom tiền của nhiều nhà đầu tư để mua cổ phần của một công ty.
ROFR (quyền ưu tiên mua trước)
Quyền theo hợp đồng: khi cổ đông muốn bán cho bên thứ ba, công ty hoặc nhà đầu tư hiện hữu được mua trước với đúng điều khoản đó.
Quyền đồng bán (co-sale)
Quyền của một số cổ đông được bán cùng khi cổ đông khác bán, theo cùng điều khoản.
Ưu tiên thanh lý
Điều khoản cho người giữ một số loại cổ phần được nhận tiền trước khi công ty bị bán hoặc thanh lý.
Cổ phần ưu đãi
Loại cổ phần có thêm những quyền mà cổ phần phổ thông không có, điển hình là ưu tiên thanh lý.
Cổ phần phổ thông
Loại cổ phần cơ bản nhất. Nhà sáng lập và nhân viên thường cầm loại này.
Thời gian hạn chế chuyển nhượng (lock-up)
Khoảng thời gian sau IPO mà cổ đông hiện hữu không được bán cổ phần.
Greenshoe (quyền chọn phân bổ thêm)
Quyền chọn cho phép nhà bảo lãnh phát hành bán thêm cổ phần, tối đa một tỷ lệ phần trăm định sẵn, khi IPO có nhu cầu mạnh.
Bảng cơ cấu vốn (cap table)
Bảng ghi toàn bộ cổ đông của công ty: ai nắm bao nhiêu cổ phần, thuộc loại nào.
Định giá post-money
Giá trị công ty ngay khi vòng gọi vốn kết thúc, đã tính cả tiền mới vào.
Định giá pre-money
Giá trị công ty ngay trước vòng gọi vốn, chưa tính tiền mới vào.
Nhà đầu tư đủ điều kiện hoặc chuyên nghiệp
Nhà đầu tư đáp ứng các tiêu chí pháp lý để được tham gia một số đợt chào bán riêng lẻ và hạn chế. Tiêu chí mỗi khu vực pháp lý một khác.
Nhà đầu tư được chứng nhận (accredited investor)
Khái niệm của Hoa Kỳ: nhà đầu tư có thu nhập hoặc tài sản ròng vượt ngưỡng quy định thì được tham gia một số đợt chào bán riêng lẻ.
Văn phòng gia đình (family office)
Công ty tư nhân chuyên lo tài sản và các khoản đầu tư cho một hoặc vài gia đình giàu có.
Carried interest
Phần lợi nhuận đầu tư mà nhà quản lý quỹ hoặc SPV được hưởng, ngoài phí quản lý.
Private equity (vốn cổ phần tư nhân)
Đầu tư vào công ty không niêm yết trên sàn công khai. Cách làm truyền thống là mua lại (buyout) các doanh nghiệp đã trưởng thành.
Thị trường thứ cấp (tư nhân)
Nơi cổ phần hiện hữu của công ty chưa niêm yết được sang tay từ người nắm giữ sang người mua. Giao dịch thường cần công ty đồng ý.
Vòng Series A, B, C
Những vòng gọi vốn có định giá mà một công ty chưa niêm yết lần lượt thực hiện, đặt tên theo thứ tự chữ cái. Chữ cái càng về sau, công ty thường càng lớn và định giá càng cao.
Vòng hạt giống (seed)
Vòng gọi vốn đầu tiên từ nhà đầu tư tổ chức của một start-up, diễn ra trước Series A.
Vòng bắc cầu (bridge round)
Khoản vốn huy động xen giữa hai vòng có định giá, đủ để công ty trụ được đến vòng sau hoặc đến lúc thoát vốn.
Vòng định giá giảm (down round)
Vòng gọi vốn có định giá thấp hơn vòng trước.
Vòng định giá tăng (up round)
Vòng gọi vốn có định giá cao hơn vòng trước.
Vòng định giá ngang (flat round)
Vòng gọi vốn có định giá bằng vòng trước.
Trái phiếu chuyển đổi (convertible note)
Khoản vay sẽ chuyển thành cổ phần ở vòng sau. Khi chuyển đổi thường có chiết khấu hoặc bị giới hạn bởi trần định giá.
SAFE (thỏa thuận đơn giản về vốn cổ phần tương lai)
Thỏa thuận cho nhà đầu tư quyền nhận cổ phần ở một vòng có định giá trong tương lai. Đây không phải khoản nợ.
Trần định giá (valuation cap)
Mức định giá cao nhất áp dụng khi trái phiếu chuyển đổi hoặc SAFE chuyển thành cổ phần. Nếu vòng sau định giá cao vọt, phần của nhà đầu tư vào sớm vẫn được giữ.
Công ty giai đoạn muộn
Công ty chưa niêm yết đã lớn và có doanh thu, thường đã qua nhiều vòng sau vòng hạt giống và đang tiến gần IPO hoặc bán công ty.
Growth equity
Mua phần vốn thiểu số trong công ty đã đứng vững và vẫn đang tăng trưởng. Nằm giữa venture capital và private equity mua lại.
Venture capital (vốn đầu tư mạo hiểm)
Rót tiền vào công ty chưa niêm yết ở giai đoạn đầu và giai đoạn tăng trưởng để đổi lấy cổ phần. Thường đi qua một quỹ.
Mua lại kiểm soát (buyout)
Mua phần vốn chi phối của một công ty. Đây là dạng truyền thống của private equity.
Niêm yết trực tiếp (direct listing)
Cách niêm yết mà công ty không phát hành cổ phần mới, cũng không nhờ nhà bảo lãnh phân phối. Cổ phần hiện hữu cứ thế bắt đầu giao dịch.
SPAC (công ty mua lại có mục đích đặc biệt)
Công ty vỏ đã niêm yết, huy động vốn để sáp nhập với một công ty chưa niêm yết. Sáp nhập xong, công ty kia trở thành công ty đại chúng.
Nhà bảo lãnh phát hành
Ngân hàng đầu tư lo trọn đợt IPO: định giá cổ phần rồi phân phối cho nhà đầu tư.
Dựng sổ lệnh (bookbuilding)
Nhà bảo lãnh phát hành gom lệnh đặt mua của nhà đầu tư ở nhiều mức giá, rồi dựa vào đó chốt giá IPO.
Khoảng giá
Khoảng giá tham khảo công bố trước IPO. Giá chốt cuối cùng có thể nằm trong khoảng này, cũng có thể nằm ngoài.
Bản cáo bạch
Tài liệu đăng ký công ty công bố trước khi niêm yết, gồm báo cáo tài chính và các yếu tố rủi ro. Ở Hoa Kỳ, tài liệu này nộp theo Form S-1.
Tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float)
Phần cổ phần của công ty niêm yết thực sự mua bán được trên thị trường. Không tính phần đang bị khóa hay nằm chặt trong tay một nhóm nhỏ.
Pha loãng
Tỷ lệ sở hữu của cổ đông hiện hữu bị thu hẹp khi công ty phát hành cổ phần mới.
Điều khoản chống pha loãng
Điều khoản điều chỉnh điều kiện chuyển đổi của cổ phần ưu đãi nếu sau này công ty phát hành cổ phần với giá thấp hơn.
Quyền kéo theo (drag-along)
Quyền cho cổ đông đa số, khi bán công ty, buộc cổ đông thiểu số bán theo.
Quyền bán theo (tag-along)
Quyền cho cổ đông thiểu số tham gia bán với đúng điều khoản mà cổ đông đa số có được.
Quyền theo tỷ lệ (pro rata)
Quyền của nhà đầu tư hiện hữu được rót thêm tiền ở các vòng sau để giữ nguyên tỷ lệ sở hữu.
Vesting (quyền sở hữu dần)
Lịch trình theo đó nhân viên hoặc nhà sáng lập có được quyền đối với cổ phần hay quyền chọn của mình từng chút một.
Cliff (thời gian chờ)
Giai đoạn đầu của lịch vesting, chưa có phần nào thuộc về người nhận. Hết giai đoạn này, phần đầu tiên được hưởng một lần.
Quyền chọn cổ phiếu
Quyền cấp cho nhân viên để mua cổ phần công ty với giá thực hiện cố định.
RSU (đơn vị cổ phiếu hạn chế)
Cam kết giao cổ phần công ty cho nhân viên khi đủ điều kiện. Điều kiện thường là thời gian làm việc, đôi khi kèm một sự kiện thanh khoản.
Định giá 409A
Định giá độc lập cổ phần phổ thông của một công ty chưa niêm yết tại Hoa Kỳ, dùng để đặt giá thực hiện quyền chọn. Kết quả thường thấp hơn giá vòng cổ phần ưu đãi gần nhất.
Hợp đồng kỳ hạn (forward contract)
Thỏa thuận giao cổ phần, hoặc giá trị kinh tế của chúng, vào một ngày trong tương lai. Thị trường tư nhân đôi khi dùng cách này khi cổ phần không được chuyển nhượng trực tiếp.
Nền tảng thị trường thứ cấp
Sàn kết nối người mua với người bán cổ phần công ty chưa niêm yết, kiêm luôn thủ tục chuyển nhượng.
Broker-dealer (công ty môi giới, tự doanh chứng khoán)
Trung gian chịu sự quản lý, được cấp phép thu xếp giao dịch chứng khoán thay mặt khách hàng.
Hạn chế chuyển nhượng
Điều khoản trong văn bản thành lập công ty hoặc thỏa thuận cổ đông, quy định cổ phần có được bán hay không và bán cho ai.
Quyền thông tin
Quyền theo hợp đồng giúp một số cổ đông được xem báo cáo tài chính và các thông tin khác của công ty.
Phòng dữ liệu (data room)
Kho tài liệu có kiểm soát truy cập mà công ty mở cho nhà đầu tư hoặc người mua trong lúc thẩm định.
Bản điều khoản (term sheet)
Văn bản ngắn ghi các điều khoản thương mại chính của khoản đầu tư, làm trước khi soạn bộ hồ sơ pháp lý đầy đủ.
Thẩm định (due diligence)
Việc nhà đầu tư kiểm tra công ty và điều khoản giao dịch trước khi bỏ tiền.
GP và LP (thành viên hợp danh, thành viên góp vốn)
Nhà quản lý quỹ và các nhà đầu tư của quỹ. GP điều hành quỹ, LP góp vốn.
Phí quản lý
Khoản phí nhà quản lý quỹ hoặc SPV thu mỗi năm, tính trên vốn cam kết hoặc vốn đã đầu tư.
Ngưỡng lợi nhuận tối thiểu (hurdle rate)
Mức sinh lời tối thiểu quỹ phải mang về cho nhà đầu tư trước khi nhà quản lý được nhận carried interest.
Lệnh gọi vốn (capital call)
Nhà quản lý quỹ yêu cầu nhà đầu tư nộp một phần số vốn họ đã cam kết.
Vốn chờ đầu tư (dry powder)
Tiền đã cam kết vào quỹ nhưng chưa được rót vào đâu.
Giá trị ước tính các khoản quỹ đang nắm giữ, trừ đi nợ phải trả. Dùng để báo cáo kết quả giữa hai lần giao dịch.
Định giá theo mô hình (mark to model)
Định giá khoản nắm giữ bằng mô hình nội bộ thay vì giá giao dịch thực tế. Phổ biến khi cổ phần hiếm khi đổi chủ.
Đường cong J
Hình dạng quen thuộc của lợi nhuận quỹ tư nhân theo thời gian: âm trong những năm đầu vì phí và ghi giảm giá trị, rồi dương về sau nếu thoát vốn suôn sẻ.
Phần bù kém thanh khoản
Phần sinh lời cộng thêm mà nhà đầu tư đòi hỏi vì không thể rút tiền ra lúc muốn.
Thời gian nắm giữ
Thời gian nhà đầu tư dự tính phải giữ khoản đầu tư cho đến khi có thể thoát vốn.
Thoái vốn (exit)
Thời điểm nhà đầu tư đổi phần nắm giữ thành tiền mặt hoặc cổ phiếu niêm yết, thường qua IPO, bán cho doanh nghiệp khác hoặc bán thứ cấp.
Bán cho doanh nghiệp khác (trade sale)
Bán công ty cho một công ty khác, thay vì đưa lên sàn.
Tốc độ đốt tiền (burn rate)
Tốc độ công ty tiêu tiền mặt vượt quá doanh thu.
Thời gian hoạt động còn lại (runway)
Công ty còn trụ được bao lâu với số tiền mặt hiện có trước khi cần vốn mới.
ARR (doanh thu định kỳ hằng năm)
Giá trị quy năm của các hợp đồng định kỳ. Thường được dùng làm mốc khi định giá doanh nghiệp phần mềm.
Regulation D
Cơ chế của Hoa Kỳ cho phép công ty huy động vốn riêng lẻ mà không đăng ký đợt chào bán. Đổi lại, ai được đầu tư bị giới hạn.
Rule 144
Quy định của Hoa Kỳ về việc bán lại chứng khoán hạn chế, trong đó có yêu cầu về thời gian nắm giữ.
Qualified purchaser (người mua đủ điều kiện)
Nhóm nhà đầu tư tại Hoa Kỳ cao hơn nhà đầu tư được chứng nhận, xác định theo giá trị các khoản đầu tư đang sở hữu. Áp dụng cho một số quỹ tư nhân.
Người nội bộ (insider)
Khi nói về niêm yết: thành viên hội đồng quản trị, cán bộ quản lý hoặc cổ đông lớn. Họ thường chịu lock-up dài nhất.
Giải tỏa theo từng đợt
Kiểu lock-up mà cổ phần được phép bán dần theo từng đợt vào các ngày khác nhau, không phải tất cả cùng lúc.

Về đơn vị xuất bản

Hướng dẫn này được xuất bản bởi Unicorn Private Research, bộ phận nghiên cứu của Unicorn Private LLC, một công ty private equity tại Delaware chuyên mua lại cổ phần thứ cấp của các công ty công nghệ tư nhân giai đoạn muộn trước khi IPO. Công ty chỉ đầu tư vào các doanh nghiệp đã vững vàng, có định giá trên một tỷ đô la, không đầu tư vào start-up giai đoạn đầu, và các nhà sáng lập đã hoạt động trong lĩnh vực private equity và đầu tư start-up từ năm 2005.

Unicorn Private là công ty đầu tiên trên thị trường thứ cấp tiền IPO xây dựng một trung tâm nghiên cứu mở cho mọi người bằng mười sáu ngôn ngữ: các hướng dẫn, bảng theo dõi những công ty công nghệ tư nhân lớn nhất, bảng thuật ngữ và mục câu hỏi thường gặp, ai cũng có thể đọc, với mọi số liệu đều kèm ngày và đường dẫn đến nguồn công khai.

Tìm hiểu thêm về Unicorn Private và cách công ty đầu tư

Trang này bằng các ngôn ngữ khác

Bản tin

Nghiên cứu của chúng tôi về kỳ lân và công ty trước IPO qua email. Không spam, hủy bất cứ lúc nào.

Đăng ký trên Substack