Unicorn Private Research
EN

Bitcoin là gì và hoạt động như thế nào: blockchain, đào coin, halving và cách lưu trữ

Bitcoin là gì? Bitcoin là tiền kỹ thuật số không có ngân hàng trung ương, cũng không có công ty nào đứng sau. Mọi giao dịch được ghi vào một sổ cái công khai, blockchain, do hàng nghìn máy tính khắp thế giới giữ đồng bộ. Đồng mới sinh ra từ việc đào (mining). Phần mềm khóa tổng số ở 21 triệu.

Điểm chính

Bitcoin từ đâu mà có

Mọi thứ bắt đầu từ một sách trắng chín trang, công bố dưới bút danh ngày 31 tháng 10 năm 2008. Khối đầu tiên ra đời ngày 3 tháng 1 năm 2009. Chưa ai từng xác nhận tác giả thật là ai, và điều đó hợp với thiết kế: hệ thống phải chạy được mà không cần tin vào cá nhân hay tổ chức nào.

Mục tiêu nói thì dễ, làm thì khó: hai người trao đổi giá trị qua mạng mà không cần ngân hàng ở giữa, và không ai tiêu được một đồng tiền số hai lần. Theo CoinGecko, ngày 27 tháng 10 năm 2026 vốn hóa Bitcoin khoảng 1.620 tỷ đô la, giá khoảng 80.800 đô la mỗi đồng. Tiền mã hóa lớn nhất, bỏ xa phần còn lại: hơn một nửa thị trường mà hôm đó CoinGecko ước tính khoảng 2.800 tỷ đô la.

Blockchain vận hành thế nào

Blockchain là danh sách giao dịch đóng gói thành từng khối. Mỗi khối mang dấu vân tay mật mã (hash) của khối trước. Động vào một giao dịch cũ là dấu vân tay của khối đó đổi, kéo theo mọi khối phía sau hỏng hết. Bitcoin có thêm khối mới khoảng mười phút một lần.

Sổ cái không nằm một chỗ. Hàng nghìn máy tính, gọi là nút (node), mỗi máy giữ một bản sao đầy đủ, soát từng khối theo cùng một bộ quy tắc và loại bỏ cái gì vi phạm, chẳng hạn khoản chi từ địa chỉ không đủ bitcoin. Chạy một nút chỉ cần phần cứng bình thường. Chính vì thế mà không có đồng thuận rộng thì rất khó đổi luật.

Quyền sở hữu dựa trên mật mã khóa công khai. Ví giữ một khóa riêng, tức một con số bí mật, rồi từ đó tạo các địa chỉ công khai để nhận tiền. Muốn chi, bạn ký bằng khóa riêng. Mạng không cần tên bạn, chỉ cần chữ ký hợp lệ. Có điều lịch sử của mọi địa chỉ đều công khai.

Đào coin, giải thích

Đào coin thêm khối mới và chặn việc làm giả sổ cái. Thợ đào gom giao dịch đang chờ rồi cho máy chuyên dụng đi tìm một con số khiến hash của khối thấp hơn mục tiêu mạng đặt ra. Phải thử không biết bao nhiêu lần. Cái tên từ đó mà ra: bằng chứng công việc (proof of work).

Ai tìm ra khối hợp lệ trước sẽ phát nó đi, các nút khác kiểm tra, và người đó nhận bitcoin mới phát hành cùng phí của các giao dịch trong khối. Cứ mỗi 2.016 khối, khoảng hai tuần, mạng chỉnh lại độ khó để khối vẫn ra đều khoảng mười phút một lần, sức mạnh tính toán tăng hay giảm cũng vậy.

Muốn viết lại lịch sử thì phải có nhiều sức mạnh tính toán hơn cả phần còn lại của mạng cộng lại. Tấn công Bitcoin vì thế cực kỳ tốn kém. Cái giá là điện, rất nhiều điện, và giới quản lý lẫn nhà đầu tư vẫn còn tranh cãi chuyện này.

Trần 21 triệu và halving

Phần mềm giới hạn nguồn cung ở 21 triệu đồng. Bitcoin mới chỉ vào lưu thông dưới dạng phần thưởng đào, và cứ mỗi 210.000 khối, khoảng bốn năm, phần thưởng giảm một nửa. Đó là halving.

Năm 2009 mỗi khối được 50 BTC. Rồi 25, 12,5 và 6,25. Lần halving thứ tư, ngày 20 tháng 4 năm 2024 tại khối 840.000, hạ xuống 3,125 BTC, khoảng 450 bitcoin mới mỗi ngày. Lần tới dự kiến ở khối 1.050.000, khoảng tháng 4 năm 2028, và sẽ hạ phần thưởng xuống 1,5625 BTC. Ngày chính xác tùy vào tốc độ tìm ra khối.

Tháng 3 năm 2026, đồng bitcoin thứ 20 triệu được đào: hơn 95% số bitcoin từng tồn tại đã có mặt. Mudrex đếm được khoảng 20,08 triệu BTC đang lưu hành ngày 31 tháng 8 năm 2026. Phần thưởng cứ chia đôi mãi, nên mẩu lẻ cuối cùng dự kiến đến khoảng năm 2140 mới được đào. Từ đó thợ đào sống bằng phí giao dịch.

Một bitcoin chia được thành 100 triệu đơn vị. Bạn có thể mua 0,001 BTC, hoặc ít hơn, thay vì cả một đồng.

Bitcoin được dùng vào việc gì

Chủ yếu để lưu giữ giá trị và đầu tư, ngoài ra cho thanh toán quốc tế. Tại Mỹ, SEC phê duyệt các sản phẩm giao dịch trên sàn dựa trên bitcoin giao ngay đầu tiên vào ngày 10 tháng 1 năm 2024: từ đó chỉ cần một tài khoản chứng khoán thông thường. Một số công ty giữ bitcoin trong ngân quỹ.

Trên chuỗi chính, thanh toán trở nên chậm và đắt khi mạng tắc. Phía trên có những hệ thống nhanh hơn, như Lightning Network: hai bên chuyển qua lại nhiều khoản nhỏ với nhau rồi quyết toán trên blockchain sau.

Với bitcoin, bạn cũng vào được thị trường tư nhân. Unicorn Club, câu lạc bộ dành riêng cho nhà đầu tư được công nhận, chấp nhận BTC, ETH, USDT và USDC (ERC-20) trong các thương vụ câu lạc bộ trước IPO. Các bước nằm trong hướng dẫn đầu tư vào công ty trước IPO bằng tiền mã hóa.

Cách lưu trữ bitcoin

Cất giữ bitcoin, nói cho cùng, là bảo vệ khóa riêng. Hoặc bạn để tiền ở bên lưu ký, thường là sàn giao dịch, hoặc tự giữ khóa trong ví không lưu ký.

Rủi ro

Giá bitcoin có thể vọt lên hoặc rơi mạnh chỉ trong vài ngày. Giao dịch không có đường lui: gửi nhầm địa chỉ, hay gửi cho kẻ lừa đảo, thì rất khó lấy lại. Quy định về tài sản mã hóa mỗi nước một khác và có thể thay đổi, và bán hay tiêu bitcoin thường phải nộp thuế. Đầu tư có rủi ro mất vốn. Hướng dẫn này mang tính giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư cá nhân.

Câu hỏi thường gặp

Ai nắm quyền với Bitcoin?

Không ai cụ thể. Các nút chạy phần mềm thực thi quy tắc, và mọi thay đổi đều cần sự ủng hộ rộng rãi của người dùng, thợ đào và nhà phát triển.

Liệu có ngày nào vượt quá 21 triệu bitcoin?

Không theo luật hiện nay. Bỏ trần đòi hỏi gần như cả mạng chuyển sang phần mềm khác, điều được xem là rất khó xảy ra.

Có phải mua nguyên một bitcoin không?

Không. Một bitcoin chia thành 100 triệu đơn vị, và đa số nền tảng cho mua số nhỏ bằng nội tệ.

Khi nào halving tiếp theo?

Dự kiến ở khối 1.050.000, khoảng tháng 4 năm 2028. Lúc đó phần thưởng khối giảm từ 3,125 xuống 1,5625 BTC.

Bitcoin có ẩn danh không?

Nói đúng hơn là bút danh. Địa chỉ trên blockchain không gắn với tên, nhưng mọi giao dịch đều công khai và các sàn được cấp phép kiểm tra khách hàng là ai.

Hướng dẫn liên quan

Nguồn

Trang này bằng các ngôn ngữ khác

Bản tin

Nghiên cứu của chúng tôi về kỳ lân và công ty trước IPO qua email. Không spam, hủy bất cứ lúc nào.

Đăng ký trên Substack