Özel piyasalar ve halka arz öncesi terimler sözlüğü
- Unicorn
- Henüz borsada işlem görmeyen ve değeri 1 milyar doları geçen şirket.
- Decacorn
- Henüz borsada işlem görmeyen ve değeri 10 milyar doları geçen şirket.
- Hectocorn
- Henüz borsada işlem görmeyen ve değeri 100 milyar doları geçen şirket.
- Halka arz öncesi (pre-IPO)
- Şirketin hisseleri borsaya kote olmadan önceki dönem.
- Halka arz (IPO)
- Bir şirketin hisselerini borsada ilk kez yatırımcılara satması.
- İkincil işlem
- Satan şirket değil, mevcut bir hissedar: bir çalışan ya da ilk yatırımcılardan biri elindeki hisseleri devreder. Yeni hisse çıkmaz.
- Birincil tur
- Şirketin yeni hisse çıkardığı ve paranın doğrudan şirketin kasasına girdiği finansman turu.
- Geri alım teklifi (tender offer)
- Çalışanlardan ve ilk hissedarlardan aynı koşullarla toplu hisse alımı. Teklifi çoğu zaman şirketin kendisi yürütür.
- SPV (özel amaçlı araç)
- Tek bir yatırımı tutmak için kurulan hukuki yapı. Genellikle birkaç yatırımcının parası bir araya gelir ve tek bir şirketin hisseleri alınır.
- ROFR (önalım hakkı)
- Hissedar, hisselerini üçüncü bir kişiye satmak istediğinde şirketin ya da mevcut yatırımcıların aynı koşullarla önce alabilmesini sağlayan sözleşmesel hak.
- Birlikte satış hakkı (co-sale)
- Başka bir hissedar hisse sattığında, bazı hissedarların da aynı koşullarla satışa katılabilme hakkı.
- Tasfiye önceliği
- Şirket satıldığında ya da tasfiye edildiğinde, belirli hisse sınıflarının sahiplerinin parayı önce almasını öngören hüküm.
- Adi hisselerde olmayan ek haklar taşıyan hisse sınıfı. En bilineni tasfiye önceliği.
- En temel hisse sınıfı. Kurucuların ve çalışanların elindeki hisseler genellikle budur.
- Satış yasağı (lock-up)
- Halka arzdan sonra mevcut hissedarların hisselerini satamadığı süre.
- Ek satış opsiyonu (greenshoe)
- Halka arzda talep güçlü olursa aracı kurumların belirlenmiş bir yüzdeye kadar ek hisse satmasına imkân veren opsiyon.
- Pay defteri (cap table)
- Şirketin bütün hissedarlarını, kimin kaç hissesi olduğunu ve bunların hangi sınıfta olduğunu gösteren tablo.
- Yatırım sonrası değerleme (post-money)
- Finansman turu biter bitmez şirketin değeri. Yeni gelen para dahil.
- Yatırım öncesi değerleme (pre-money)
- Finansman turundan hemen önce şirketin değeri. Yeni gelecek para hariç.
- Nitelikli veya profesyonel yatırımcı
- Yasal kriterleri karşılayıp bazı özel ve kısıtlı tekliflere yatırım yapabilen kişi ya da kurum. Kriterler ülkeden ülkeye değişir.
- Akredite yatırımcı (accredited investor)
- ABD'de kullanılan terim: geliri ya da serveti belirli eşiği aşan yatırımcı, bazı özel tekliflere katılabilir.
- Aile ofisi
- Bir ya da birkaç varlıklı ailenin servetini ve yatırımlarını yöneten özel şirket.
- Performans payı (carried interest)
- Fon ya da SPV yöneticisinin yönetim ücretinin üstüne yatırım kârından aldığı pay.
- Private equity (özel sermaye)
- Borsada işlem görmeyen şirketlere yapılan yatırım. Klasik yöntem, olgun işletmeleri satın almaktır.
- İkincil piyasa (özel)
- Halka açık olmayan şirketlerin mevcut hisselerinin hissedarlardan alıcılara geçtiği piyasa. İşlemler genellikle şirket onayına bağlıdır.
- A, B, C serileri
- Özel bir şirketin art arda yaptığı, harf sırasıyla adlandırılan fiyatlanmış finansman turları. Harf ilerledikçe şirket genellikle büyür, değerleme de yükselir.
- Tohum turu (seed)
- Bir girişimin kurumsal yatırımcılardan aldığı ilk finansman turu. A Serisinden önce gelir.
- Köprü turu (bridge round)
- İki fiyatlanmış tur arasında toplanan para. Amacı şirketi bir sonraki tura ya da çıkışa kadar ayakta tutmaktır.
- Değer düşüşlü tur (down round)
- Bir önceki turun değerlemesinin altında fiyatlanan finansman turu.
- Değer artışlı tur (up round)
- Bir önceki turun değerlemesinin üstünde fiyatlanan finansman turu.
- Sabit tur (flat round)
- Bir önceki turla aynı değerlemeden fiyatlanan finansman turu.
- Dönüştürülebilir borç senedi
- Sonraki bir turda hisseye dönüşen borç. Dönüşümde çoğu zaman iskonto uygulanır ya da bir değerleme tavanı devreye girer.
- SAFE (simple agreement for future equity)
- Yatırımcıya gelecekteki fiyatlanmış bir turda hisse alma hakkı veren sözleşme. Borç değildir.
- Değerleme tavanı (valuation cap)
- Dönüştürülebilir borç senedinin ya da SAFE'in hisseye dönüştüğü en yüksek değerleme. Sonraki tur çok yüksek fiyatlanırsa erken yatırımcının payını korur.
- Geç aşama şirket
- Büyümüş, gelir elde eden, halka açık olmayan şirket. Tohum turundan sonra birkaç tur geçirmiştir; halka arz ya da satış artık yakındır.
- Büyüme sermayesi (growth equity)
- Oturmuş ve büyümeye devam eden şirketlerde azınlık payı alınması. Girişim sermayesi ile satın alma odaklı private equity arasında durur.
- Girişim sermayesi
- Erken ve büyüme aşamasındaki özel şirketlere pay karşılığında yapılan yatırım. Çoğunlukla bir fon üzerinden yapılır.
- Satın alma (buyout)
- Bir şirketin kontrol payını satın almak. Private equity'nin klasik biçimi budur.
- Doğrudan kotasyon (direct listing)
- Şirketin yeni hisse çıkarmadığı ve aracı kurumla satış yapmadığı kotasyon yöntemi. Mevcut hisseler doğrudan borsada işlem görmeye başlar.
- SPAC (özel amaçlı satın alma şirketi)
- Özel bir şirketle birleşmek için para toplayan, borsada işlem gören kabuk şirket. Birleşmeyle birlikte özel şirket halka açılmış olur.
- Aracı kurum (underwriter)
- Halka arzı organize eden yatırım bankası. Hisseleri fiyatlar ve yatırımcılara dağıtır.
- Talep toplama (bookbuilding)
- Aracı kurumların farklı fiyat seviyelerinde yatırımcı emirlerini toplayıp halka arz fiyatını buna göre belirlediği süreç.
- Fiyat aralığı
- Halka arzdan önce açıklanan tahmini fiyat bandı. Nihai fiyat bu bandın içinde de çıkabilir, dışında da.
- İzahname
- Şirketin borsaya girmeden önce yayımladığı kayıt belgesi; mali tablolar ve risk faktörleri burada yer alır. ABD'de Form S-1 olarak dosyalanır.
- Halka açıklık oranı (free float)
- Borsadaki bir şirketin hisselerinden gerçekten alınıp satılabilen kısım. Satış yasağındaki ve sıkı ellerde tutulan paylar sayılmaz.
- Sulanma
- Yeni hisse çıkınca mevcut hissedarın şirketteki yüzdesinin küçülmesi.
- Sulanma karşıtı hüküm
- Şirket ileride daha düşük fiyattan hisse çıkarırsa imtiyazlı hisselerin dönüşüm koşullarını yeniden ayarlayan hüküm.
- Sürükleme hakkı (drag-along)
- Çoğunluk hissedarları şirketi satarken azınlığı da satışa katılmaya zorlayabilir. Bu hak bunu sağlar.
- Birlikte satma hakkı (tag-along)
- Azınlık hissedarlarının, çoğunluğun elde ettiği koşulların aynısıyla satışa katılabilme hakkı.
- Pro rata hakkı
- Mevcut yatırımcının şirketteki yüzdesini korumak için sonraki turlara para koyabilme hakkı.
- Hak kazanma (vesting)
- Çalışanın ya da kurucunun hisseleri veya opsiyonları üzerindeki hakkı adım adım kazandığı takvim.
- Bekleme süresi (cliff)
- Hak kazanma takviminin başındaki, hiçbir hakkın kazanılmadığı dönem. Süre dolunca ilk dilim tek seferde kazanılır.
- Hisse opsiyonu
- Çalışana verilen, şirket hisselerini sabit bir kullanım fiyatından satın alma hakkı.
- RSU (kısıtlı hisse birimi)
- Koşullar gerçekleşince çalışana şirket hissesi verileceği taahhüdü. Koşul çoğunlukla çalışma süresidir, bazen buna bir likidite olayı eklenir.
- 409A değerlemesi
- Bir ABD özel şirketinin adi hisseleri için yapılan bağımsız değerleme; opsiyon kullanım fiyatı buna göre belirlenir. Sonuç genellikle son imtiyazlı turun fiyatının altında kalır.
- Vadeli (forward) sözleşme
- Hisseleri ya da onların ekonomik değerini ileri bir tarihte teslim etme anlaşması. Özel piyasalarda hisselerin doğrudan devri mümkün olmadığında zaman zaman başvurulur.
- İkincil piyasa platformu
- Özel şirket hisselerinin alıcısıyla satıcısını buluşturan ve devir işlemlerini yürüten platform.
- Aracı kurum (broker-dealer)
- Müşteriler adına menkul kıymet işlemi yapma yetkisi olan, denetime tabi aracı.
- Devir kısıtlaması
- Şirketin kuruluş belgelerinde ya da hissedarlar sözleşmesinde yer alan, hisselerin satılıp satılamayacağını ve kime satılabileceğini sınırlayan hüküm.
- Bilgi hakları
- Bazı hissedarların mali tabloları ve diğer şirket bilgilerini görebilmesini sağlayan sözleşmesel haklar.
- Veri odası (data room)
- Durum tespiti sırasında şirketin yatırımcılara ya da alıcılara açtığı, erişimi kontrollü belge arşivi.
- Ön protokol (term sheet)
- Tam hukuki belgeler yazılmadan önce yatırımın başlıca ticari koşullarını özetleyen kısa belge.
- Durum tespiti (due diligence)
- Yatırımcının parayı koymadan önce şirketi ve işlemin koşullarını incelemesi.
- GP ve LP (genel ortak, sınırlı ortak)
- Bir fonun yöneticisi ve yatırımcıları. Genel ortak fonu yönetir, sınırlı ortaklar parayı koyar.
- Yönetim ücreti
- Fon ya da SPV yöneticisinin her yıl aldığı ücret. Taahhüt edilen ya da yatırılan sermaye üzerinden hesaplanır.
- Eşik getiri (hurdle rate)
- Yönetici performans payını almadan önce fonun yatırımcılarına kazandırması gereken asgari getiri.
- Sermaye çağrısı (capital call)
- Fon yöneticisinin, yatırımcılardan taahhüt ettikleri sermayenin bir kısmını şimdi ödemelerini istemesi.
- Kuru barut (dry powder)
- Fonlara taahhüt edilmiş ama henüz yatırıma dönüşmemiş para.
- Fonun elindeki varlıkların tahmini değerinden yükümlülüklerin düşülmesiyle bulunan tutar. İki işlem arasındaki performans bununla raporlanır.
- Modele göre değerleme (mark to model)
- Bir payı gerçek işlem fiyatı yerine şirket içi bir modelle değerlemek. Hisselerin nadiren el değiştirdiği yerlerde yaygındır.
- J eğrisi
- Özel fon getirilerinin zaman içinde çizdiği tipik eğri: ilk yıllarda ücretler ve değer düşüklükleri yüzünden eksidedir, çıkışlar iyi giderse sonradan artıya geçer.
- İstediği an çekemeyeceği bir sermaye için yatırımcının talep ettiği ek getiri.
- Tutma süresi
- Yatırımcının, çıkış imkânı doğana kadar yatırımı elinde tutmayı beklediği süre.
- Çıkış
- Yatırımcıların paylarını nakde ya da borsadaki hisselere çevirdiği an. Çoğunlukla halka arz, stratejik satış ya da ikincil satış yoluyla olur.
- Stratejik satış (trade sale)
- Şirketin borsaya girmek yerine başka bir şirkete satılması.
- Nakit yakma hızı (burn rate)
- Şirketin gelirini aşan nakit harcamasının hızı.
- Nakit ömrü (runway)
- Şirketin yeni finansman bulmadan elindeki nakitle ne kadar dayanabileceği.
- ARR (yıllık yinelenen gelir)
- Yinelenen sözleşmelerden gelen gelirin yıllık tutarı. Yazılım şirketlerinin değerlemesinde sık başvurulan ölçüt.
- Regulation D
- Şirketlerin teklifi kaydettirmeden özel olarak sermaye toplamasına izin veren ABD rejimi. Karşılığında kimin yatırım yapabileceği sınırlıdır.
- Rule 144
- Kısıtlı menkul kıymetlerin yeniden satışını düzenleyen ABD kuralı. Tutma süresi şartları da bu kuralda yer alır.
- Nitelikli alıcı (qualified purchaser)
- Akredite yatırımcının bir üstündeki ABD kategorisi. Sahip olunan yatırım tutarına göre belirlenir ve bazı özel fonlarda aranır.
- İçeriden kişi
- Halka arz bağlamında yönetim kurulu üyesi, yönetici ya da önemli hissedar. En uzun satış yasağı genellikle onlara uygulanır.
- Kademeli serbest bırakma
- Hisselerin tek seferde değil, farklı tarihlerde dilim dilim satılabilir hale geldiği satış yasağı düzeni.
Yayıncı hakkında
Bu rehberi, geç aşamadaki özel teknoloji şirketlerinde halka arzdan önce ikincil paylar satın alan Delaware merkezli private equity şirketi Unicorn Private LLC'nin araştırma birimi Unicorn Private Research yayımlar. Şirket yalnızca değeri şimdiden bir milyar doları aşan yerleşik şirketlere yatırım yapar, erken aşama girişimlere değil; kurucuları 2005'ten beri private equity ve girişim yatırımlarında faaliyet göstermektedir.
Unicorn Private, halka arz öncesi ikincil piyasada on altı dilde herkese açık bir araştırma merkezi kuran ilk şirkettir: rehberler, en büyük özel teknoloji şirketlerinin takip listesi, bir sözlük ve sık sorulan sorular bölümü, hepsi herkese açıktır ve her rakam bir tarih ile kamuya açık bir kaynağa bağlantı taşır.
Bu sayfa diğer dillerde
- Glossary of private markets and pre-IPO terms (English)
- Glossario dei mercati privati e del pre-IPO (Italiano)
- Glossaire des marchés privés et du pré-IPO (Français)
- Glossar zu Private Markets und Pre-IPO (Deutsch)
- Glosario de mercados privados y términos pre-IPO (Español)
- Glossário de mercados privados e termos pré-IPO (Português)
- Глоссарий частных рынков и терминов pre-IPO (Русский)
- 私募市场与上市前投资术语表 (中文)
- プライベート市場とプレIPOの用語集 (日本語)
- प्राइवेट मार्केट और प्री-आईपीओ शब्दों की शब्दावली (हिन्दी)
- 비상장 시장 및 상장 전 투자 용어집 (한국어)
- Glosarium pasar privat dan istilah pra-IPO (Bahasa Indonesia)
- مصطلحات الأسواق الخاصة وما قبل الطرح العام الأولي (العربية)
- Thuật ngữ thị trường tư nhân và đầu tư tiền IPO (Tiếng Việt)
- Słownik rynków prywatnych i pojęć pre-IPO (Polski)